دادسراها

دادسراها
با تصویب قانون تشكیل دادگاههای عمومی و انقلاب در سال 1373، دادسراها كه در معیت دادگاهها فعالیت میكردند بنا به دلایلی از سیستم قضایی كشور حذف شدند.
با قانون اصلاح قانون تشكیل دادگاههای عمومی و انقلاب مصوب 28/7/1381 زمینه برای احیای مجدد دادسراها در سیستم قضایی كشور آماده گردید.

ارایه درگاه پرداخت ePayBank.ir برای دانشجویان حقوق و اساتید دانشگاهی و وکلای محترم برای اخذ وجه مشاوره حق وکالت ایشان

وکلا و دانشجویان محترم حقوق میتوانند خدمات مشاوره حقوقی خویش را در MyCityAd.ir آگهی نمایند
1- مفهوم و جایگاه دادسرا
برای رسیدگی به دعاوی كیفری پنج مرحله پیش‌بینی شده است كه عبارتند از:
1-    كشف
2-    تعقیب
3-    تحقیق
4-    حكم
5-    اجرای حكم
دادسرای نهادی قضایی در كنار دادگاههای عمومی و انقلاب كه مركب از دادستان و تعدادی دادیار و بازپرس، كه اصلیترین وظیفه آن كشف جرم، تعقیب مجرمین و انجام تحقیقات مقدماتی و در صورت لزوم صدور كیفرخواست و دفاع از آن در دادگاه است.

2-  اركان دادسرا
الف – دادستان:
دادستان یا مدعی العموم مقام قضایی است كه به عنوان رئیس ضابطین دادگستری، برای حفظ حقوق عمومی و نظارت بر اجرای قوانین مطابق مقررات قانونی انجام وظیفه مینماید . در مواردی كه جرم و ایجاد ضرری دارای شاكی خصوصی نباشد كه به نوعی موجب خسارت جامعه شده باشد، دادستان به نمایندگی از طرف مردم، علیه مرتكبین، اقامه دعوا خواهد نمود. بعلاوه دادستان وظیفه حفظ حقوق كودكان و افراد غیر رشید، مجانین و غائبین مفقود الاثر و همچنین حفظ و نگهداری تركه درموارد قانونی را بر عهده دارد. همچنین در حوزه قضایی شخصاً‌ یا به وسیله دادیاران جرایم ارتكابی در آن حوزهرا مورد تحقیق و تعقیب قرار داده و در صورت لزوم از متهم تأمین احتیاطی اخذ می نماید . در اموری كه به بازپرس ارجاع می شود دادستان حق دادن تعلیمات لازم را دارد و در اعمال وظایف خود دارای اختیارات وسیعی است، لذا در مواقع ضروری می تواند از نیروی انتظامی و سایر ضابطین كمك بخواهد و آنها نیز موظفند اوامر دادستان را اجرای نمایند در غیر این‌صورت متخلف محسوب میشوند.
ب- معاون دادسرا:
معاون دادسرا مقام قضایی است كه در غیاب دادستان دارای كلیه اختیارات و وظایف قضای و اداری دادستان است و در حضور دادستان نسبت به اموری كه به وی تفویض میگردد، انجام وظیفه مینماید. از این رو بنا بر وسعت دادسرا، ممكن است دادستان از بین دادیاران، فرد یا افرادی را كه دارای سابقه و تجربه بیشتری باشند، به عنوان معاون تعیین و اظهار نظر و اجرای احكام و یا سرپرستی اموال صغار و مجانین و اموال بلاصاحب و تركه بلاوارث را به وی ارجاع بدهد.

ج) دادیار:
دادیار مقام قضایی است كه در دادسرا تحت ریاست و نظارت دادستان انجام وظیفه می نماید و از حیث اظهارنظر و رأی تابع دادستان است. با ارجاع دادستان عهده‌دار امور سرپرستی، تحقیقات مقدماتی، اجرای احكام و سایر وظایفی كه به عهده دادستان است خواهد بود. دادیار هنگام حضور در دادگاه جهت دفاع از كیفرخواست، به نام دادستان بیان عقیده مینماید و همچنین در رابطه با اجرای احكام، مطابق مقررات انجام وظایف خواهد نمود.
د- بازپرس
از دیگر قضات دادسرا بازپرس میباشد كه رأساً و یا به تقاضای دادستان از متمهمن تحقیق و عنداللزوم قرار تأمین اخذ مینماید. بازپرس پس از ارجاع پرونده به تقاضای دادستان به جمع‌آوری دلایل تحقیق از متهم و سایر افراد مظنون و بررسی سایر ادله خواهد پرداخت و در صورت ضرورت تأمین لازم اخذ و نهایتاً مبادرت به صدور قرار موقوفی تعقیب، منع تعقیب  یا قرار مجرمیت خواهد نمود.
بازپرس در اظهارنظر مكلف به تبعیت از دادستان نیست و اصولاً عهده دار رسیدگی به جرایم مهمی است كه در صلاحیت محاكم كیفری استان قرار دارد.

دادسرا، منشأ اقتداردستگاه قضایی است .
آیت الله هاشمیشاهرودی
3-وظایف و اختیارات دادسرا :
الف – در مرحله تعقیب و تحقیق:
در صورتی كه جهات قانونی برای شروع به تحقیق ( مانند شكایت و اعلام مدعی خصوصی، اعلام نیروی انتظامی، اظهار و اقرار مقصر، تكلیف قانونی دادستان، جرایم مشهود) فراهم باشد، ابتدا دستور تحقیق مقدماتی در خصوص موضوع صادر و یا رأساً به تحقیق و جمع‌آوری دلایل مبادرت مینماید. اگر انتساب بزه به متهم محرز و مسلم باشد، با توجه به نوع  جرم و شخصیت مجرم قرار تأمین متناسب اخذ میشود و نهایتاً در صورتی كه وی مجرم باشد،‌دادستان كیفرخواست صادر خواهد نمود و اگر تحقق جرم و یا انتساب آن به متهم محرز نباشد و یا متهم فوت نموده باشد یا موضوع به سازش رسیده و قابل گذشت باشد، جسب مورد قرار منع تعقیب یا موقوفی تعقیب صادر میگردد.
ب- در مرحله دادرسی :
دادسرا پس از تنظیم كیفرخواست( كتبی یا شفاهی ) آن را جهت رسیدگی به دادگاه ذیصلاح ارسال میدارد و چون دادسرا به نمایندگی از جامعه عنوان مدعی و طرف دعوای كیفری محسوب میشود، دادستان و یا یكی از دادیاران در دادرسی شركت و نسبت به دفاع از كیفرخواست اقدام مینماید. همچنین دادسرا نسبت به حقوق متهم توجه داشته و چنانچه وی را مستحق تخفیف، تبدیل یا معافیت از مجازات تشخیص دهد و یا اگر دلایلی مبنی بر بیگناهی وی كشف شود، مراتب را به دادگاه اعلام مینماید.

ج) در مرحله اجرای احكام:
در مرحله اجرای احكام چنانچه دادسرا ایراد و اشكال قانون در آن یافت، مراتب را به قاضی صادر كننده حكم اعلام مینماید، در غیر این صورت با رفع اشكال و ایراد و قطعیت حكم، نسبت به اجرای مفاد آن اقدام مینماید. دادستان برای اجرای حكم به مأمورین، آموزشهای لازم را داده و نظارت در صحت اجرا و عدم تعویق و تعطیل آن مینماید.ضابطین نیز مكلفند كه بر طبق مفاد حكم و تعلیمات دادستان ، اقدام نمایند.
احیای دادسرا، گام مثبت و مهمی است و از اركان توسعه قضایی میباشد.
آيت‌الله هاشمي شاهرودی