تصفیه کننده آب یا آب شیرین کن

تصفیــه آب آشـامیدنــى

در سال هاى اخیر خرید آب آشامیدنى در بطرى گسترش یافته است. اینكه چرا آب آشامیدنى در بطرى خریدارى مى شود دلایل گوناگون دارد. از سوئى خوب نبودن كیفیت آب لوله كشى در برخى از كشورها و مناطق دلیل اینكار است و از سوى دیگر ،نا آگاهى در مورد آب و خواص آن در كنار رفع عطش و دلیل آخر سوء استفاده تولید كنندگان آب در بطرى از نا آگاهى عموم. به علاوه برخى خواصى را براى آب آشامیدنى (معدنى) بر مى شمارند كه یا اساسا ناصحیح است و یا صحت علمى آن ها هیچگاه به اثبات نرسیده است.

در این مقاله سعی کرده ایم که یکسری حقایق در زمینه دستگاه های تصفیه آب برای شما بیان کنیم تا هم روند تصفیه آب در این دستگاه های تصفیه آب را مطلع شوید و هم نکاتی که در هنگام خرید فیلتر و خود دستگاه آب شیرین کن یا دستگاه تصفیه آب برای شما بیان نمی نمایند را مطرح نماییم تا با آگاهی لازم نسبت به تصمیم گیری جهت خرید یا عدم خرید اقدام فرمایید.

آیا اطلاع دارید که وزارت بهداشت برای هیچ یک از دستگاه های تصفیه آب مجوزی صادر نکرده است؟

آیا اطلاع دارید که روزانه آب لوله کشی توسط وزارت بهداشت آزمایش می شود؟

آیا اطلاع دارید که فیلترهای دستگاه های تصفیه آب، آب را اسیدی می کنند؟

آیا اطلاع دارید که برخی از دستگاه های تصفیه آب موجب سرطان نیز میتوانند بشوند ؟!!

آیا اطلاع دارید که برخی از دستگاه های تصفیه آب ارزان قیمت باکتری به آب اضافه میکنند؟!!

آیا اطلاع دارید که در صورتیکه فیلتر دستگاه تصفیه آب را در موعد مقرر عوض نکنید موجب بیماریست

آیا اطلاع دارید که فیلترهای اکثر دستگاه های تصفیه آب محل تجمع انواع آلودگی هستند و در صورتیکه درست عمل نکنند میتوانند حتی موجب به خطر افتادن سلامتی شما نیز شوند.

 چنانچه در صورت فقدان مواد مضر در آب میزان مواد سالم معدنى موجود در آب را به عنوان معیار مفید بودن آب در نظر بگیریم، به سهولت مى توان بر اساس مقایسه میزان موادى كه روى بطرى ها نوشته شده با میزان املاح سالم در آب لوله كشى به این نتیجه رسید كه در غالب موارد میزان املاح موجود در آب لوله كشى همان اندازه و یا حتى بیشتر است، هر فرد مى تواند با تماس با شركت آب محل خود از میزان املاح آب لوله محل خود اطلاع پیدا كند.

مسـلم آن اسـت كـه اگـر بخواهیـم نیـاز امـلاح بـدن خـود را از طریـق نوشـیدن آب (معدنـى) در بطرى بـر طرف كنیم، ایـن روشـى غیـر ممكن اسـت، زیـرا كه در ایـن صـورت، انسـان بایـد روزانـه حـدود 20 لیتـرآب بنوشـد. ضمـن ایـن كـه برخـى از پزشـكان بـر ایـن باورنـد كـه چـون املاح موجـود در آب منشـاء معدنـى دارنـد، بیـش از 5 درصـد آنهـا جـذب بـدن نمى شـوند. بـه ایـن دلایـل تبلیـغ مصـرف آب معدنـى در بطـرى، تنهـا دلیـل اقتصـادى دارد و بـه ویـژه اسـتفاده از آب (نوشـابه هاى) گازدار جـز در مـوارد خاصـى سـالم نیسـت. آبهاى بسته بندى شده هموارهسالم نیستندآب لوله كشى بر اساس قوانین سازمانبهداشت جهانى و كشورى باید همهروزه مورد آزمایش قرارگرفته و درصورت سالم نبودن، به ویژه هنگامیكه مقدار باكترىها بیش از حد مجاز درآن وجودداشته باشند، موارد از طریق رسانه ها به اطلاع عموم برسند.

در مـورد آبهـاى معدنـى و غیـره دربطـرى بـر خـلاف قوانیـن آب لولـهكشـى قوانیـن جـدى كنتـرل مـواد آن وجود ندارد و به اسـتناد نشـریه ســـازمان یونــسكو (,the new Courier No. 3 2002) نـه تنهـا قوانیـن جـدىدرمـورد ایـن آبهـا وجـود نـدارد، بلكـه تولیـدكننـدگان قـادر بـه آنالیـز روزانـه همـه مواد درآب نبوده و حتى در كشـورهاىصنعتـى نیـزدولت آنهـارا كنتـرل جدى نمیكنـد؛ بـه عنـوان مثـال آنهـا دركشـورهاى صنعتـى موظفنـد تنهـا سـالی یـكبـار آب را مـورد آزمایـش محدود قـرار دهنـد، آن هـم نـه آب پـر شـده در بطرى را بلكه آب را قبل از پر كردن آن.  هرچنـد كـه آب آشـامیدنى مهـمتریـن مـاده غذائـى بـه شـمار مـی رودامـا بـر خـلاف همـه مـوادغذائـى بسـته بنـدى شـده، تولیـد كننـدگان آب در بطـرى موظـف بـه ذكـرتاریـخ مصرف روى بسـته بندیها  نیسـتند. هفتـه نامـه معـروف آلمان «اشـترن» در سـال 2003 چندیـن آب معدنـى معـروف و گـران قیمـت را مـورد آزمایـش قـرار داده و به ایـن نتیجـه رسـید كـه در برخـى از آنهـا باكتـرى و مـواد مضـر وجـوددارد، از جانـب دیگـر، حلالهـاى شـیمیائى موجـود و مضـر در ظـروف پلاسـتیك در آب حـل میشـوند. در بطریهـاى پلاسـتیك مـاده شـیمیائى اسـتآلدهید (Acetaldehyd) وارد آب می شـود كـه نـه تنهـا مـزه آب را عـوض می كنـد، بلكـه گفتـه مىشـود سـرطان زا اسـت. مؤسسـه بررسـی محصـولات در آلمـان (Stiftung Warentest) در یـك بررسـى اعـلام كـرد نیمـی از آب هـا مزه اسـتآلدهید یا پلاسـتیك یا مقـوا و یا مزه هاى عجیـب میدادند. آزمایشهاى دیگرى در سال 2007 نشان دادند كه در بطریهاى پلاستیكی اى كه چند بار مورد مصرف قرار میگیرند انواع و اقسام مواد از جمله روغن مشاهده میشوند.

براساس همان نوشتار سازمان یونسكو دربالا، حدود یك چهارم آبهاى به اصطلاح معدنى در بطریها، در آمریكا حتى مستقیما توسط تولید كننده از شیر آب لوله كشى پر شده بودند.

آنچه كه اخیرا مورد توجه قرارگرفته و از اهمیت زیادى برخوردار است مسئله مواد رادیو اكتیو (اورانیوم، رادیوم و ایزوتوپ سرب) در آب ها است. این مواد كه سلامت انسان را بیش از مواد دیگر مورد تهدید قرار داده و سرطان زا هستند در بسیارى از آبها (بیش از همه اورانیوم) اعم از آب لوله كشى و معدنى وجود دارند كه منشاء طبیعى دارند، لیكن غلظت آنها در آبها مختلف است. جالب توجه آن كه آزمایشها تا كنون نشان میدهند كه در مجموع غلظت اورانیوم در آبهاى معدنى بیش از آب لوله كشى است، اما تا كنون قانونى در مورد میزان مجاز آن وجود نداشته و شركتها هم موظف به ذكر غلظت اورانیوم بر روى بطریها نیستند. تنها قانونى كه اكنون الزامی است این است كه چنانچه غلظت اورانیوم بیش از دو میكروگرم در لیتر باشد، فروشندگان نباید روى بطریها ذكر كنند “قابل استفاده براى كودكان”. نتیجه آزمایش گستردهاى كه در سال 2007 میلادى در سوئیس بر روى آبهاى معدنى و لوله كشى پیرامون غلظت اورانیوم به عمل آمد، نشان میدهد

 1/5 میلـى گـرم و بـراى بـورات یـكمیلـى گـرم را در آب آشـامیدنی توصیـه می كنـد. تحقیقـات چنـدىنشـان مىدهنـد در كشـورهاى گـرمسـیر كـه انسـان بیشـتر آب می نوشـد، ایـن غلظتهـا بایـد كمتـر باشـند. بـهایـن خاطربـه عنـوان نمونه براى شـیلى، غلظتـى بیـن 5 – ./6/. ، بـراى آفریقـاىجنوبـى غلظتـى بیـن 7 – ./54/. و بـراى عربسـتان غلظتـى معـادل 75/. میلى گرم توصیـه میكننـد.

همچنین تحقیقات بسیارى نشان میدهند كه غلظت فلورید و بورات در بسیارىاز آبهاى زیر زمینى و معدنى بیش ازاین مقادیر است. شركتها در آلمان موظفند طبق قانون آبهاى معدنى این كشورتنهادرصورتیكه غلظت فلورید  بیش از 1/5 میلى گرم باشد، میزان آن را روى بطری ها ذكر كنند. به طـور خلاصه ونمونـه، چنانچه روزانه بیـش از 20 میلـى گرم فلوریـد واردبدن شـود، از ســـــوئى لكه هـاى سـفید و یـا قــهوهاى روى دندانهـا ظاهرمیشـوند كـه مقاومت دنـدان را كاهـش میدهند و از سـوى دیگـر، انعطـاف اسـتخوانها كـم شـده و امـكان شكسـتگى آنهـا بیشتر می شود.

مشكلات آب لوله كشى

دركناراین مسائل، نگرانی مصرف كننده پیرامون مواد ناسالم در آب لوله كشى امرى جدى و واقعى است. علاوه براینكه در برخى از كشورها آب لوله كشى وجود ندارد، در كشورهایى كه آب لوله كشى هم دارند و حتى در كشورهاى صنعتى، این امكان وجود دارد كه درمواردى به دلایل گوناگون،در آب لوله كشى مواد مضر وجوددارند. به عنوان نمونه، درغالب كشورها جهت پیش گیرى از رشد باكترى در لوله ها به مقدار زیادى كلر وارد آب میكنند، اما كلر در كنار ضدعفونی كــــردن، از یك سو سالم نبوده و باكتریهاى مفید موجود در روده بزرگ (Lactobacteria) را میكشد،  از سوى دیگر كلر، با مواد آلى موجود

 در آب نیز تركیب شده و تركیباتى بوجود می آورد كه آنها هم مضر هستند. جوشاندن آب به مدت ده دقیقه مقدار زیادى كلر آب را خنثى میكند. غالب مواد آلاینده آب آشامیدنی عبارتند از باكتریها فلزات آهن و منگنز، شبه فلزاتى چون باریوم و استرونسیوم، فلزات سنگین چون سرب، روى، مس، كادمیوم، كرم،كبالت، نیكل و جیوه و مواد دیگرى چون نیتریت، نیترات، فلورید، بورات،  فسفات، آرزنات و مواد معلق در آب و مواد رادیو اكتیو، دفع آفات و مواد هورمونى و داروهائى كه انسانها استفاده كرده و به مرور وارد آبهاى زیرزمینى شده اند.

از جانب دیگر در بسیارى از مناطق،  میزان سختى آب بالا است. هرچند سختى آب (در اصطلاح رایج آهك یا نمك كلسیم و منیزیوم) نه تنها براى سلامتى مضرنبوده بلكه مفید هم هست،  لیكن از سوئى بر مزه آب تاثیر گذارده وهنگام مصرف آب در منازل و صنعت مشكلات زیادى ایجاد مىكند كه مصرف كننده را ناچار از آهك زدائى آن مىكند. سختى آب به ویژه هنگام گرم كردن آب مشكل ایجا د میكند.

به عنوان نمونه، مصرف آب سخت، مزه چاى و قهوه را تغییر داده، آنها را تلخ مزه و كدر كرده و ایجاد لایهاى روى آنها می كند.

از طرف دیگر، آبهاى آهـك دار میتوانند تا 60 درصد، میزان مورد نیاز پاك كننده ها را هنگام شستشو افزایش داده وباعث گرفتگى لوله هاى آب شده و طول عمرآب گرم كنها، ماشینهاى لباس شوئى و ظرف شوئى بستگى مستقیم به سختى آب دارد. عموما جهت آهك زدائى مقادیر زیادى مواد شیمیائى مصرف و این كار، خود باعث آلایش آب رودخانه ها میشود. به این دلیل و دلایل اقتصادى، در كشورهاى صنعتى هم در تصفیه خانه هاى مركزى سختى آب را نمیگیرند؛ در حالى كه به عنوان نمونه دو سوم آبها در آلمان سخت بوده ومصرف كننده ها میبایست در محل به این كار بپردازند.  به دلایل فوق دستگاههاى فراوانى جهت تصفیه آب آشامیدنى و یا صرفا آهك زدائى در محل وجود دارند.

دستگاههاى رایج تصفیه آب و مضرات آنها

غالب دستگاهها و روشهاى رایج جهت تصفیه و آهك زدائى آب در مقیاس صنعتى وحجم زیاد صحیح عمل میكنند، اما در مورد تصفیه آب در مقیاس كم به دلایل زیر دچار اشكال بوده و در برخى ازموارد یا درست عمل نمیكنند و یا حتى مواد مضر وارد آب میكنند.

این دستگاهها یا از فیلتر ساده سرامیك و غیرو و یا از فیلترهاى حاوى ذغال اكتیو و رزینهاى تعویض یون (Ion exchange) در بسته هاى پلاستیكى و یا از فیلترى كه به اسموز معكوس و یا فیلتر ملكولى (Revers osmosor Molecular filter) معروف است، استفاده می كنند. فیلترهاى سرامیك تنهاو تنها قادر به جداكردن مواد شناور درآب هستند.

یكى از رایج ترین این دستگاهها ظرف پلاستیكی اى است كه در آن یك فیلترحاوى مخلوطى از ذغال اكتیو و رزین تعویض یون قرارگرفته و آب با گذر از آن تصفیه مىشود؛ این فیلتر هر چند وقت یكبار باید عوض شود.

مهم ترین اشكال فیلترها در محفظه پلاستیكى (كه یا رزین تنها در آن است و یا مخلوطى از رزین و ذغال اكتیو)،  بر اساس آزمایشات مؤسسه بررسى محصولات در آلمان (Stiftung Warentest)، این است كه همواره درست عمل نمیكنند و برخلاف ادعاى تولید كننده تنها و تنها مقدارى از سختى آب را (حدود 20 درصد) گرفته و قادر به تصفیه مواد مضر دیگرآب نیستند. در ضمن از رزین موجود در این فیلترها، اكریل آمید (Acrylamide) وارد آب میشود. اكریل آمید را تا كنون به عنوان ماده اى كه سرطان زا، سمی و تغیــیر دهـــنده ژن (DNA) می باشد،  تشخیص داده اند.

دیگر آنكه این فیلترها آب را اسیدى می كنند. طبق آخرین آزمایشها،  فیلترهاى نوع جدید میزان اسیدى (pH)  آب را تا درجه 6 پائین مىآورند، در حالى كه سازمان بهداشت جهانى رقمی بین 6/5 الى 9/5 را مجاز میداند.

كارشناسان، مصرف این آب را به ویژه براى نوزادان و سالمندان مضرمیدانند.

به علاوه این آب به علت اسیدى بودن باعث حل شدن فلزات مضر همچون كرم و نیكل در ظروف فلزى می شوند كه از جمله آلاینده ها به شمار میروند.

سوم اینكه زمان اشباع شدن این فیلترها معلوم نیست و زمان تعویض آنها، نه بر اساس آزمایشهاى جدى، بلكه براساس تخمین پیشنهاد مىشود. به این جهت،  چنانچه این فیلترها حتى در صورت عملكرد صحیح در زمان مشخص تعویض نشوند، بعد از اشباع شدن،  مواد اضافى و قبلا جذب شده و مضر و حتى باكترى نیز وارد آب میكنند.

از جانب دیگر، هرچه ذرات معلق درآب بیشتر باشد، منافذ جذب مواد این نوع فیلتر و فیلترهاى دیگر و از جمله فیلترهاى با ذغال اكتیو، سرامیك و اسموز معكوس، سریع تر بسته شده و دیگر هیچ تصفیهاى با آنها صورت نمیپذیرد. از این رو این فیلترها دربهترین شرایط قادر به بهبود كیفیت آب لوله كشى تصفیه شده زلال كه میزان كدر بودن (turbidity) آن كم است،  هستند. به عبارت دیگر چنانچه میزان كدربودن آب لوله كشى هم زیاد باشد، عملا این دستگاهها عمل نمیكنند. این مضرات البته در صورتى به این نكات محدودمیشود كه ازاین فیلترها صحیح استفاده شود.

به طور كلى در تمامىدستگاههائى كهداراى فیلتر و محفظه بسته هستند، بهعلت وجود رطوبت در آنها و كمبود اكسیژن و نور در آنها، باكترى هاىخطرناك سریعا رشد كرده و به محض استفاده مجدد، آنها وارد آب شده و میتوانند باعث بیمارى شوند. از این رو تولید كنندگان این دستگاهها توصیه میكنند آب فیلتر شده با این فیلترها را جهت ضد عفونی كردن قبل از مصرف بجوشانید.

براساس آزمایشهاى انجام شده توسط مؤســسات مختلف، از بین تمامی دستگاههاى موجود براى تصفیه آب در منزل تنها دستگاههائى كه بر اساس روش اسموزمعكوس (RO) عمل می كنند، قابل اطمینان هستند. اما از سویى نه تنها قیمت خرید این دستگاهها گران است، بلكه هزینه تصفیه نیز بسیار زیاد است.

تكنیك نو ظهور تصفیه آب

این تكنیك جدید كه طى سالها تحقیق دركشورهاى مختلف و آلمان اختراع و به ثبت جهانى رسیده و مورد آزمایش و تایید انستیتوها و كارشناسان مختلف قرارگرفته، تنها بر اساس روش حرارتى و بدون استفاده از مواد شیمیائى و فیلتر و غیره عمل كرده و براى اولین بار به بازار عرضه مىشود.

ابتدا، آب دراین دستگاه دراثر حرارت،  خواه ناخواه ضدعفونى شده و امكان بوجود آمدن باكترى در آب و دستگاه وجود ندارد. از آنجا كه فیلتر در این دستگاه بكار نرفته همواره صحیح عمل كرده و هرگز قدرت تصفیه آن اشباع نمیشود و نیازى هم به خرید دائم فیلتر و غیره نیست. قدرت تصفیه دستگاه هیچ گاه حتى نوسان نداشته و بر اساس آزمایشات متعدد و متمادى تماى موادى كه در پائین بر شمرده شده با اطمینان از آب جدا می شوند.

تصفیه آب در این دستگاه بدون اضافه كردن مواد شیمیائى بر اساس تنظیم و تشدید جریان هیدرودینامیك و فعل و انفعالات شیمیائى در سطوح نانو و میكرو و ماكرو انجام میپذیرد.  همچنین كریستالیزاسیون آهك آب همراه آلیاژ و كاتالیزور ویژه اى كه در ساخت دستگاه بكار رفته، امكان فعل و انفعالات شیمیائى سریع و بیشترى را در آب براى اولین بار به گونهاى عملى ساخته كه حتى در درجه حرارتهائى به مراتب پائین تر از نقطه جوش، آب تصفیه میشود.

در روشهاى رایج تصفیه، عموما آب باید درقسمتهاى مختلف قبل وبعد از واحد تصفیه آمادهٴ تصفیه، مصرف شود.

با روش اكسیر، این كار تنها در یك مرحله و هم زمان و تنها در یك ظرف صورت می پذیرد، با این امتیاز كه حجم دستگاه نیز زیاد نیست.

دراین تكنیك علاوه برروشهاى رایج تصفیه آب از تكنیك Nano هم استفاده شده كه براى اولین بار، در زمینه تصفیه آب مورد استفاده قرار گرفته و به این خاطراست كه این تكنیك با وجود ساده بودن میتواند همهٴ مراحل تصفیه را همزمان انجام دهد.

در تكنولوژى نانو ذرات در سطح چند نانومتر، تركیباتى را ممكن می كنند كه در شیمی معمولى در سطوح ملكولى امكانپذیرنمی باشد.

طى جریان تصفیه، در كنار ضد عفونى شدن آب، همزمان سختى آب تا 80 درصد كاهش پیدا كرده، مواد آلاینده به صورت رسوب از آب جدا می شوند و میزان قلیائى آب نیز افزایش می یابد كه براى سلامتى بسیار مفید است.

در این دستگاه همچنین میزان كلر،  آمونیاك، بو، تا حدى رنگ، تمام تركــیبات فـرار و نیمه فـرار (از جمله حلالها و تركیبات آلى مضر ناشى از كلریزهكردن آب و برخى از مواد دفع آفات) نیزدر آب كاهش می یابد.  علاوه بر مواد مذكور، از میزان كدر بودن آب كه ناشى از شناورى ذرات معلق تركیبات آلى و معدنى در آب اســت، تا حــدود 75 درصد كــاسته می شود. از این رو، استفاده از این دستگاه تنها به تصفیه آب لوله كشى منحصر نشده بلكه مىتواند، بر خلاف دستگاههائى كـه در بالا ذكـــرشد،  آبهاى زیرزمینى و سطحى با میزان كدر بودن زیاد را نیزتصفیه كند. به این خاطر با این دستگاهها مىتوان هنگام سفرو سوانح، آب آشامیدنی سالم درهر كجا ازآب رودخانه و یا چاه تولید كرد.  درتمامی آب گرم كن هاى رایج، جهت كاهش سختى آب باید مدت مدیدى آب را جوشاند، اما از آنجا كه میزان قلیائى آب به اندازه كافى بالا نرفته و جریان كریستالیزاسیون بطور كامل انجام نمیگیرد، آلاینده ها و مواد معلق از آب جدا نمی شوند، ضمن اینكه مقدار زیادى ازآب بخار شده، غلظت مواد در آن افزایش یافته وهزینه این كار نیز زیاد است. در مقابل، در این دستگاه نوظهور بدون صرف انرژى بیشتراز انرژى مورد نیاز جهت گرم كردن آب، همزمان تصفیه نیز در آب صورت می پذیرد به علاوه، در جریان این نوع تصفیه تمام املاح سالم آبگرفته نشده و امتیاز آن در مقابل روش اسموز معكوس، علاوه بربسیار ارزان تر بودن آن در قیاس با دستگاههاى دیگر، در این نكته است گرم كردن دستگاه می تواند با برق،  گاز، نفت و یا هیزم انجام گیرد. در نوع دیگرى از این دستگاه، گرم كن برقى در داخل دستگاه قرار دارد. به این خاطر جهت تهیه آب سالم، به ویژه در سفر و مناطق فاقد آب لوله كشى و همچنین سوانح این دستگاه وسیله قابل اعتمادى جهت تهیه آب آشامیدنى سالم تر و به مراتب ارزانتر از آبهاى آشامیدنى در بطرى است.